مارکو پونته کوروو پسر خلف جیلو پونته کورو از جمله مدیران فیلمبرداری ایتالیا است که فیلمبرداری برخی اپیزودهای بازی تاج و تخت را هم در کارنامه دارد. “فاتیما”محصول ۲۰۲۰ اولین فیلم بلند او، انتخاب سختی برای کارگردانی است. چرا که موضوعی اعتقادی-تجریدی در حالت عادی هم برای به تصویر کشیدن سخت است چه برسد به اینکه قرار باشد فیلم درباره واقعه ای دینی-تاریخی باشد. هرچند موضوع این فیلم به واقعه ای در ۱۹۱۷ برمیگردد که از آن مستندات و مشاهدات فراوان تری هم هست.
این فیلم داستان یک چوپان ۱۰ ساله و دو عموزاده او را نقل می‌کند که که تجلی مریم را در حدود سال ۱۹۱۷ گزارش داده‌اند. الهامات آن‌ها الهام‌بخش مؤمنان اما باعث خشم کلاسیک کاتولیک و همچنین دولت سکولار است که تلاش می‌کنند آن‌ها را وادار به تکذیب شایعه خود کنند. همان‌طور که خبر پیشگویی آن‌ها منتشر می‌شود، ده‌ها هزار نفر از افراد مذهبی به این مکان می‌آیند تا ببینند که چه چیزی به عنوان معجزه خورشید شناخته شده‌است.

طبق منابع اینترنتی “بانوی ما فاتیما” عنوانی می‌باشد که مدعیان مدعیانِ تجلی مریم در شهر فاتیما در پرتغال به او اطلاق می‌کنند. این ادعا مربوط به سال ۱۹۱۷ است. سه کودک روستایی در آن سال ادعا کردند که حضرت مریم در دشتی در بیرون شهر فاتیما بر آن‌ها ظاهر شد؛ که از نام «بانوی تسبیح» یا «بانوی فاتیما» نیز برای اشاره به آن بانو استفاده می‌شو. از آن به بعد هر ساله هزاران نفر از شهر کوچک فاتیما زیارت و بازدید می‌کنند. از واقعه موسوم به معجزه خورشید و مواجهه سه کودک با بانوی تسبیح عکسهایی نیز ثبت شده است.

پونته کورووِ پدر در «نبرد الجزیره» محصول ۱۹۶۶ روایتی دراماتیک از حوادث سیاسی را به شکلی واقع گرایانه در تاریخ سینما ثبت می کند اما راه پونته کورووِ پسر در فاتیما متفاوت از پدر است. فیلم تکلیف خود را واقعه اصلی فیلم روشن کرده و اگرچه بین خواهرلوسیا و پروفسور، با بازی خوب هاروی کایتل، بحثی در خصوص امکان ظهور بانویی مقدس از بهشت و گفتگوی او با سه کودک شکل می گیرد اما روند روایت فیلم و نگاه جانبدارانه فیلمساز راه را بر بحث درباره موضوع مطرح شده می بندد در حالیکه تنها راه موفقیت چنین فیلم هایی باز گذاشتن راه مباحثه پس از پایان فیلم است. اتفاقی که برای فیلم فاتیما نمی افتد و آن را بدل می کند به روایتی سر راست از آنچه مطابق منابع تاریخی بر سه کودک رخ داده است. تمرکز روایت بر روی خواهر لوسیا است که در واقعیت هم مطابق پیشگویی بانوی تسبیح، عمری طولانی داشت و تبدیل به قدیسه شد. فیلم بدون فراز و فرود خاصی در روایت به صورت موازی بین گفگتوی طولانی خواهر لوسیا و پروفسور در دوران کهنسالی خواهر لوسیا در کلیسا و فلاش بک های روایت کننده رویدادهای اصلی و تاثیر آن بر زندگی سه کودک به ویژه خواهر لوسیا جلو می رود. دوربین پونته کوروو علیرغم آنکه بانوی تسبیح را به تصویر می کشد اما نمی تواند تاثیری را که خواندن و شنیدن از ماجرای رخداده در ۱۹۱۷ و سالهای پس از آن بر معتقدان مسیحی گذاشته به درستی بیان کند. روایت فیلم آنقدر متمرکز بر بخش ظهور بانو بر کودکان می ایستد و مجال و بیان درستی برای چند پیشگویی بانوی تسبیح بر خواهر لوسیا ندارد. پیشگویی هایی که در حقیقت رخ داد و بخشی از آن در نامه ای مهر و موم شده در واتیکان نگهداری می شد. حتی تصاویر و مستندات مراسم هر ساله در شهر فاتیما نیز برای کارگردان جالب نبوده و از خیر روایتی جذاب تر بر این رخداد مذهبی در عصر حاضر گذشته و فیلم نمی تواند آنچنان که احتمالا هدف سازندگان آن بوده تاثیر گذار باشد. “فاتیما” مشابه بسیاری از فیلم های وطنی و اندک فیلم های خارجی است که سعی می کنند در فضای مذهبی-دینی روایتی تاثیرگذار و منقلب کننده داشته باشند اما به سبب خودداری یا ناتوانی در ورود مباحثه که پایه شناخت و ادراک واقعی از مباحث تجریدی است، در رسیدن به هدف خود ناکام می مانند. از فیلم های موفق در ورود به چنین فضایی می توان به «برادر خورشید،خواهر ماه» ساخته فرانکو زفیرلی و «یک تکه نان» به قلم محمدرضا گوهری و کارگردانی کمال تبریزی اشاره کرد.

*

بخشی از دیالوگهای فیلم:

(برگرفته و خلاصه شده از تنها زیرنویس موجود فارسی فیلم، با ذکر این نکته که زیرنویس موجود در بخشهایی مربوط به مباحث الوهیت و خداشناسی چندان قابل استناد نیست و به عنوان مثال کلمه Divinities به عنوان چند خدا ترجمه شده در حالیکه می توانست به ربانیت و همچنین باورهای مذهبی، به صورت جمع، ترجمه شود. به این خاطر که مبحث گفتگوی خواهر لوسیا و پروفسور درباره ماهیت خدا و مذهب است و بحث چند خدایی مطرح نیست.)

پروفسور: اگه با منطق شما جلو بریم، چندین باور مذهبی وجود داره یا این ناخوداگاه آدمه که اشتیاق به دیدن خداوند ترجمه میشه؟
خواهر لوسیا: شما بهش میگید ناخوداگاه من بهش میگم خدا! کسی که با خرد بینهایت خود، خودش رو به شکلی که انتظار داریم آشکار میکنه…برای کمک بهمون در درک بهتر

پروفسور: معتقد هستید ممکنه خدا موقعیت اشتباهی رو انتخاب کنه؟
خواهر لوسیا: پروفسور…من فقط میتونم شهادت خودم رو بهتون بگم…برای هر چیزی جواب ندارم!